วนเกษตร ระบบการเกษตรที่ให้ความอุดมสมบูรณ์

วนเกษตร ระบบการเกษตรที่ให้ความอุดมสมบูรณ์

วนเกษตรเป็นการทำเกษตรกรรมที่สร้างความสมบูรณ์ทางชีวภาพและฟื้นฟูไม่ให้พื้นที่เสื่อมโทรม อีกทั้งยังเป็นแหล่งรวมความหลากหลายทางชีวภาพอีกด้วย มีการสร้างแนวชนกันด้านกายภาพ วนเกษตรมีที่มาจากการลดลงของป่าไม้ที่มากจนเกินไปซึ่งเป็นผลจากการสร้างตึกหรือโรงงาน ทำให้ความเป็นธรรมชาติมีน้อยลง ในบทความจะมากล่าวถึงวนเกษตรว่ามีการทำเกษตรกรรมแบบใด 

ความหมายของ วนเกษตร

วนเกษตร คือการทำเกษตรบริเวณพื้นที่ป่า ยกตัวอย่างเช่น ทำการปลูกพืชเกษตรซึ่งปลูกแซมไปกับป่าธรรมชาติ รวมถึงเลี้ยงสัตว์ในป่า การใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนของผลผลิตที่เก็บได้มาจากป่า เพาะปลูกโดยใช้พื้นที่ในป่าบางเวลา ซึ่งจะมีการสลับกับปล่อยพื้นที่ป่าคืนสภาพไปเป็นเหมือนเดิม นอกจากนี้ยังมีการทำเกษตรในระบบที่เลียนแบบกับระบบนิเวศป่า นั่นก็คือการมีต้นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่และหนาแน่นจึงให้ความชุ่มชื้นรวมถึงให้ร่มเงาได้เป็นอย่างดี แต่ละพื้นที่จะมีชื่อเรียกแตกต่างกันออกไป รูปแบบการเกษตรที่เรียกว่าวนเกษตรนั้นส่วนใหญ่แล้วชุมชนอยู่ใกล้พื้นที่ป่า หรือก็คือชุมชนอยู่กับธรรมชาตินั่นเอง การที่ใช้ผลผลิตจากป่าจึงไม่ได้มีผลกับระบบนิเวศแต่อย่างใด รูปแบบทางการเกษตรของวนเกษตรในแต่ละแห่งจะไม่เหมือนกัน 

ประเภทของ วนเกษตร

สำหรับการแบ่งประเภทการทำวนเกษตรนั้น จะมีอยู่หลายประเภท ซึ่งสามารถกล่าวได้ดังต่อไปนี้

  • วนเกษตรบ้านสวน มีพืชผลและต้นไม้ที่มีความสูงหลากหลาย ซึ่งจะมีการปลูกสมุนไพร ไม้ยืนต้น ไม้ผล รวมถึงพืชสวนครัว
  • วนเกษตรแบบต้นไม้แทรกเข้าไปในทุ่งหญ้าหรือไร่นา โดยจะเหมาะต่อพื้นที่ต่ำ ๆ หรือสูง ๆ แต่ไม่เหมาะกับการปลูกพืชผัก ยกตัวอย่างคือ ที่ราบ ที่ลุ่มน้ำขัง
  • วนเกษตรแบบต้นไม้ล้อมนาไร่ รูปแบบนี้จะเหมาะกับไร่นาที่มีลมแรงซึ่งจะส่งผลต่อความเสียหายของพืชผลอยู่เสมอเนื่องจากเป็นลมพายุ เพราะฉะนั้นต้องปลูกต้นไม้ที่ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้น สามารถบังลมและแดดได้ 
  • วนเกษตรแบบพืชผลสลับและมีแถบต้นไม้ เหมาะกับการปลูกในพื้นที่ลาดชัดแนวยาวซึ่งมีน้ำไหลเซาะเข้าหน้าดินปริมาณมาก ให้ปลูกแถวต้นไม้จำนวน 2-3 แถว แล้วปลูกพืชผักสลับกันเพื่อขวางทางลาดชัด วิธีนี้ช่วยรักษาหน้าดินไม่ให้ถูกกัดเซาะพังทลายได้
  • วนเกษตรแบบปลูกพืชยืนต้นหมุนเวียน เป็นการเลี้ยงสัตว์และปลูกพืชซึ่งจะเหมาะต่อพื้นที่ที่มีขนาดกลางไปจนถึงพื้นที่ขนาดใหญ่ เลี้ยงสัตว์ร่วมกับปลูกต้นไม้หมุนเวียนกันไปเพื่อที่จะฟื้นฟูพื้นดิน

จะเห็นว่า วนเกษตรเป็นรูปแบบของการทำเกษตรกรรมยั่งยืนที่สามารถแบ่งออกได้หลายประเภทตามพื้นที่ต่าง ๆ ซึ่งแต่ละพื้นที่ก็จะมีสภาพแวดล้อมไม่เหมือนกัน ทำให้ต้องเลือกว่าจะใช้วนเกษตรแบบใดเพื่อให้เหมาะกับพื้นที่ในเขตของตนเอง เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในการทำเกษตรกรรม